İki daşıyıcı şirkət TMS istifadə etdiyini deyə bilər. Amma biri xəritədə maşınları göstərən proqramı, digəri isə bütün əməliyyatlarını idarə edən sistemi nəzərdə tutur.
Bu, kiminsə yanlış məlumat verməsi demək deyil. Sadəcə, TMS anlayışı çox vaxt üç fərqli proqram növü üçün işlədilir. Aralarındakı fərqi bilməmək şirkətlərin ehtiyac duymadığı sistemlərə pul xərcləməsinə səbəb olur.
Üç sistem, üç fərqli sual
| Sistem | Hansı suala cavab verir? | Hansı suala cavab vermir? |
|---|---|---|
| Telematika · GPS | Maşın haradadır, sürəti və yanacaq sərfiyyatı nə qədərdir? | Nə razılaşdırılıb və bu reys nə qədər qazandırır? |
| TMS | Müştəriyə nə vəd edilib, reysi kim yerinə yetirir və nə qədər qazandırır? | Əməkhaqqı, mühasibat uçotu və vergi bəyannaməsi |
| ERP | Şirkətin hansı aktivləri, borcları və gəlirləri var? | Bu səhər hansı maşın hara gedəcək? |
Daşıyıcıların çoxunda birinci sistem artıq var. Amma GPS izləmənin olması çox vaxt TMS-in də olması kimi qəbul edilir.
Telematika sensorlardan məlumat toplayır. Bu məlumatlar faydalıdır, amma telematika əməliyyatları idarə edən sistem deyil. Maşının iki saat dayandığını göstərə bilər. Lakin həmin gözləməyə görə müştəriyə hesab-faktura yazmağın mümkün olub-olmadığını bilmir.
ERP şirkətin ümumi maliyyə uçotunu aparır. Müştərinin nə qədər borcu olduğunu göstərir. Amma bu borcun çərşənbə axşamı götürülən və hələ sərhəddə qalan yüklə bağlı olduğunu bilmir.
TMS bu iki sistem arasındakı boşluğu doldurur. Daşıyıcıların çoxunda çatışmayan da məhz budur.
TMS əslində nəyi idarə edir?
Funksiya siyahılarını kənara qoysaq, TMS-in əsas işi sadədir. Müştərinin ilk zəngindən pulun hesaba daxil olmasına qədər reysi izləyir. Məlumat hər mərhələdə yenidən yazılmır.
Reysin keçdiyi mərhələlər bəllidir. Bu mərhələlərin hər birində məlumatlar hazırda təkrar daxil edilə bilər:
- Sorğu və qiymət. Müştəriyə hansı qiymət təklif edilib? Hansı tarif tətbiq olunub? Müqavilədə bu müştəri barədə nə yazılıb?
- Sifariş və yoxlamalar. Müştərinin kredit limiti nə qədərdir? Yük hansı növdədir? Seçilən maşın bu yükü daşıya bilərmi?
- Planlama. Hansı maşın, hansı sürücü və hansı qoşqu ayrılacaq? Onların əvvəlcədən planlaşdırılmış başqa işləri varmı?
- Sürücünün telefonundakı tapşırıq. Tapşırıq günortaya qədər mesajların arasında itib gedən çat yazışması olmamalıdır.
- Sənədlər. CMR, yük qaiməsi və e-qaimə reysin məlumatlarından hazırlanmalıdır. Eyni məlumatlar başqa yerdə yenidən yazılmamalıdır.
- Yol prosesi. Yükləmə, gözləmə, sərhəddə keçən vaxt və çatdırılma yerindəcə qeydə alınmalıdır.
- Ödəniş. Akt və hesab-faktura eyni reysin məlumatlarından yaranmalıdır. Daxil olan ödəniş də müvafiq hesab-faktura ilə əlaqələndirilməlidir.
TMS-ə ehtiyac olduğunu göstərən əlamətlər
-
Bu gün bir reysin marjasını heç kim deyə bilmir. Gəlir bir sistemdə, yanacaq xərci başqa yerdə, sürücünün ödənişi isə üçüncü yerdədir. Reysin mənfəəti yalnız sonradan hesablanır. Bəzən ümumiyyətlə hesablanmır.
-
Bütün dispetçer işi bir nəfərin yaddaşındadır. Həmin əməkdaş məzuniyyətə gedəndə işlər çətinləşir. Hamı da bunun səbəbini bilir. Bu, işçi çatışmazlığı deyil, sistem çatışmazlığıdır.
-
Eyni reys dörd fərqli yerdə qeyd olunur. Zəng, Excel sətri, çat mesajı və mühasibat qeydi. Nəsə dəyişəndə bu qeydlərin heç biri digərindəki dəyişiklikdən xəbər tutmur.
-
Sənədlər reys bitəndən sonra hazırlanır. CMR, aktlar və elektron hesab-fakturalar reysdən ayrı hazırlanır. Adətən ayın sonunda və tələsik şəkildə.
-
Müştəri problemi sizdən əvvəl öyrənir. Müştəri zəng edib yükünün çatmadığını deyir. Siz də problemi həmin zəngdən öyrənirsiniz. Məlumat mövcud idi, sadəcə onu görə biləcəyiniz yerdə deyildi.
Bu əlamətlərdən ikisi və ya üçü varsa, TMS öz xərcini doğrulda bilər. Yalnız biri varsa, əvvəlcə həmin konkret problemi həll etmək daha düzgündür.
Kimə TMS lazım deyil?
Bu barədə TMS satan şirkətlər çox vaxt danışmır.
- Yalnız öz mallarını daşıyan avtopark. Maşınlar şirkətin öz mallarını daşıyırsa, reys üçün ayrıca müştəriyə hesab-faktura yazılmır. Tarif və gözləmə haqqı da yoxdur. TMS-in funksiyalarının yarısı istifadə olunmayacaq. Belə şirkətə daha kiçik sistem lazımdır: texniki xidmət, yanacaq nəzarəti və çatdırılma tətbiqi.
- Kiçik və problemsiz işləyən əməliyyat. Bir dispetçer bütün günü idarə edirsə və ayın hesabları problemsiz bağlanırsa, TMS əvvəlcə əlavə inzibati iş yaradacaq. Mövcud qayda işləməyənə qədər gözləmək olar. Problem yarananda bunu həmin həftə hiss edəcəksiniz.
- Maşınları yarıboş işləyən şirkət. Reysləri daha yaxşı idarə edən proqram yeni reys yaratmır. Problem yük tapmaqdırsa, TMS almaq satış problemini həll etməkdən yayınmağın bahalı yoludur.
Həm satışda, həm də əməliyyatlarda problem varsa, əvvəlcə daha ucuz həll edilənindən başlayın. Bu, çox vaxt proqram olmur. Tarifləri düzgün sənədləşdirmək və ya beş müqaviləyə pulsuz gözləmə müddəti barədə bənd əlavə etmək kifayət edə bilər. Bunlar bir rübdə sistemin ilk ildə qazandırdığından daha çox vəsait geri qaytara bilər.
Əvvəl TMS, yoxsa ERP?
Daşıyıcılar çox vaxt hansı sistemi birinci qurmağın düzgün olduğunu soruşurlar. Düzgün ardıcıllıq var. Amma bu ardıcıllığı şirkətin təşkilati strukturu müəyyən etmir.
Pulun harada itirildiyindən başlayın. Daşıyıcıların çoxunda problem reysdədir: hesab-fakturaya düşməyən gözləmə, təkrar yazılan sənədlər və yük üzrə görünməyən marja. Mühasibatda isə çox vaxt pul itkisi yoxdur. Sadəcə iş yavaş və yorucudur. Bunlar fərqli problemlərdir.
Ona görə adətən ilk addım reysləri sistemləşdirməkdir. Mövcud mühasibat sistemi isə yerində qalır. Yeni sistem hazır sənədləri ona ötürür. Belə layihə daha kiçik olur və xərcini daha tez doğruldur. İlk ildə vergi hesabatlarını riskə atmağa da ehtiyac qalmır.
Haradan başlamaq lazımdır?
Keçən həftədən bir real reys seçin. Həmin reysin haralarda qeyd edildiyini və prosesdə kimlərin iştirak etdiyini yazın.
Bunu edən daşıyıcıların çoxu eyni reysin beş-altı dəfə qeyd olunduğunu görür. Prosesə üç-dörd nəfər də toxunur. Sonra müəyyən edin: bu əməkdaşlardan kim məlumatı sadəcə oxuyur, kim yenidən yazır? TMS-in aradan qaldırdığı iş məhz təkrar yazmadır. Təkrarların sayı isə sistemin nə qədər dəyər yaradacağını göstərir.
Yoxlama reysin artıq bir dəfə qeydə alındığını göstərirsə, əlavə layihəyə ehtiyac qalmır. Beş dəfə yazıldığını görürsünüzsə, bir görüşdə haradan başlamağı müəyyən edə bilərik. Çox vaxt ilk həll edilməli yer gözlədiyiniz yer olmur.
Bu yazının arxasındakı layihələr
-
ATLAS BIP Logistics ERP
Logistika · TMS və ERP məhsulu
-
Sahil Transport
Logistika · Avtopark data platforması
Bu sahədə nə qururuq
-
Logistika proqramları və TMS
Nəqliyyatın idarə edilməsi, avtopark telematikası, logistika ERP-si və sürücü tətbiqləri hazırlayırıq. Buraya CMR, e-qaimə və AYNA sənədləri də daxildir.
-
ERP və biznes idarəetmə sistemləri
Ticarət, distribusiya və xidmət şirkətləri üçün ERP sistemləri hazırlayırıq. Sistemlər satış, anbar, maliyyə, əmək haqqı və təsdiq proseslərini əhatə edir. 1C və e-qaimə ilə inteqrasiya olunur.